Met de beleefde waarheid wil ik een filter voorspiegelen: de waarheid met handschoenen aan uit consideratie voor de ander. Of juist als verpakte angst voor de werkelijkheid, voor conflict en ongemak. Of gewoon bang om de sfeer te verpesten. De beleefde waarheid klinkt zacht, oogt correct – en mist datgene wat het feitelijk is: scherp en oprecht, ook al doet het pijn. En dat willen veel mensen vermijden.
Als verpleegkundige in opleiding werd ik geregeld geconfronteerd met familie die niet wilde dat een patiënt de (slechte) diagnose te horen kreeg. Ik kan me niet herinneren hoe daarop gereageerd werd door de verantwoordelijke arts. Ik weet wel dat het bij mij verontwaardiging opriep. Wie ben jij om te beoordelen wat een ander wel of niet mag weten? Is het respectvol om iemand niet de volledige waarheid te vertellen? Of is het goedbedoelde manipulatie en in wiens belang dan?
Volgens Nietzsche is beleefdheid een zwaktebod, een afleidingsmanoeuvre van wat waarheid werkelijk vraagt: moed, ongerief, confrontatie. Wie waarde hecht aan de waarheid, moet bereid zijn te ontregelen, te choqueren, iets op het spel te zetten. Anders ben je geen waarheidszoeker, maar een welgemanierde leugenaar. Grote woorden, maar Nietzsche zou de beleefde waarheid zonder pardon afwijzen. De waarheid breekt door pijn en conflict heen en betekent soms ontmaskering.
De beleefde waarheid is mogelijk nuttig. Maar laten we haar niet verwarren met oprechtheid. Omgang met de waarheid kan net zo goed ethisch als strategisch zijn en dient daarom verdacht te blijven. Zijn we bang dat de waarheid de ander schaadt of zijn we bang dat ze onszelf iets kost? De relatie, de harmonie, de aardige indruk? Zelfkritiek is geboden om je ware intentie te ontdekken. Niet uit kwade wil, maar uit gemak, lafheid of de angst voor een echte ontmoeting.
Wil je later zeggen ‘ik was niet aardig, maar wel eerlijk‘. Of wil je zeggen ‘ik was wel aardig, maar niet eerlijk…‘ Tegelijkertijd dient gezegd te worden dat wie de waarheid spreekt, vaak mensen zal verliezen. Want velen verkiezen de leugen als zachte heelmeester.
U begrijpt dat ik vrienden zoek onder filosofen om mijzelf bestaansrecht te geven.
Vrienden bevinden zich ook onder wijnliefhebbers. Wij kunnen elkaars waarheid aan. Denk ik.
Behalve niemand, zijn olifanten ook welkom op deze website. Maar ze moeten wel van mijn wijn afblijven. Veel te grote slurpers.
Wijn en de waarheid over de olifant
Ik hecht aan mijn dagelijkse glas wijn*. Het verzacht mijn bestaan als overprikkelde prinses op de erwt.
Het komt vaak voor dat ik vind dat ik me zou moeten schamen. Omdat ik te scherp ben. Maar het heeft me ook succes opgeleverd, professioneel dan. Dan voel ik die verscheurdheid van de olifant in de porselein kast.
Wie zet een olifant nu tussen het porselein? Waarom gedragen mensen zich als veredelde klei? En waarom krijgt de olifant daar de schuld van?
Gelukkig is daar dan de wijn, die mildheid met zich meebrengt. Ik zie het als een marinade voor de geest: mijn slurf wordt er wat zachter door.
* Lees: fles
Truth to Power
De neiging om autoriteit te betwisten ken ik als geen ander. ‘Goede’ bazen kunnen kritiek waarderen, anderen voelen zich gekrenkt en hebben liever dat je weggaat. Het aan de kaak stellen van wat niet klopt begon een beetje een sport te worden en ik betrapte mezelf erop dat het ontmaskeren een doel op zich werd.
Dus besloot ik eigen baas te worden om het beter te doen. Het wonderlijke was dat wat vanuit ondergeschiktheid en weerstand werd geboren, uitgroeide tot het vermogen om goed te kunnen beoordelen wat er nodig was om mensen optimaal te laten functioneren. Ik kreeg daar zomaar respect en waardering voor.
Oordelen mag niet, heb ik geleerd. Ik zie dat anders. Oordeelsvermogen is het intellectuele talent om situaties en informatie af te wegen en stelt in staat om de kern te doorzien en vervolgens weloverwogen te kunnen handelen.
Het vraagt ook om emoties te beheersen en als het persoonlijk wordt dan heb ik hier nog een en ander te leren…
